Aile Sağlığı Merkezleri için Web Sitesi.İlk 12 ay ücretsiz.

ailesam.com | Persentil Hesaplama Boy,Vücut Ağırlığı,Baş Çevresi,Boya Göre Kan Basıncı.


Kan Basıncı(Tansiyon):*zorunlu değil

Bebek ve Çocuklarda Boy ve Kilo Ölçümleri Nasıl Yapılmalıdır?


Ölçümler Nasıl Yapılmalı?

Boy ölçümü:
çocuklarda boy ölçümü
Şekil 1

Ölçüme başlamadan önce ölçümü etkileyebilecek nesneler (saç tokası, topuklu ayakkabı gibi) çıkartılır. İki yaşın altındaki çocuklarda ölçüm “baş-ayak tahtası” ile yatar pozisyonda yapılır. Bu düzeneğin baş parçası sabit, ayak tahtası hareketlidir. Hastanın başı (verteks) “baş tahtası”na sıkıca değecek şekilde yerleştirilir (Şekil 1). Hastanın bakış doğrultusu zemin ile 90oaçı yapmalıdır. Dizler düz pozisyonda ve ayak bilek eklemi bacakla 90o açı yapar durumda iken hareketli “ayak tahtası” ile sıkıca temas ettirilir. Hareketli ayak tahtasının bulunduğu hizada cetvelin gösterdiği uzunluk okunur. Özellikle yenidoğan bebeklerin boylarını ölçerken dizlerine bastırılmaması gereklidir. Bu durum bebeğin kalça sorunu yaşamasına neden olabilir.

çocuklarda boy ölçümü
Şekil 2

İki yaşın üstündeki çocuklarda ölçüm çocuk ayakta dururken yapılır(Şekil 2). Düz bir duvara tespit edilmiş cetvel üzerinde hareketli bir “baş tahtası” sistemi kullanılır. Başın arkada en çıkıntılı bölgesi, omuzlar, kalça bölgesi, bacakların arka yüzü ve topuklar arkadaki duvara değdirilir. Topuklar birbirine bitişik durumda olmalı ve çocuğun bakış doğrultusu ile arkadaki düzlem arasında 90o‘lik açı bulunmalıdır.

çocuklarda boy ölçümü
Şekil 3
Baş çevresi ölçümü:

Başın arkasındaki kemiğin en çıkıntılı noktasından, kulaklar ve kaşların üzerinden geçecek şekilde esnemeyen dar bir mezür ile yapılır(Şekil 3). Ölçümü etkileyebilecek saç bantları ve tokalarının çıkartılması gerekmektedir. Baş çevresi 0-3 yaş arasındaki çocuklarda düzenli aralıklarla izlenir. Üç yaşından büyük çocuklarda üç yaşına ait ölçüm yok ya da daha önce bir sorun saptandı ise ölçüm alınır. Ölçümler yaşa ve cinse özgü standart tablo ya da grafikler yardımı ile değerlendirilir.

çocuklarda kilo ölçümü
Şekil 4
Ağırlık ölçümü:

Süt çocuklarının ağırlıkları yaşına göre yatarak ya da oturarak bebek terazilerinde, daha büyük ve ayakta durabilen çocuklarda ise normal basküllerde ölçülebilir(Şekil 4). Ağırlık ölçümü çocuğun giysileri çıkarılarak, sadece iç çamaşırları ile yapılmalıdır. Ölçüm öncesi terazi ayarı sıfırlanmalıdır.


Bebek ve Çocuklarda Büyümenin Değerlendirilmesi

Persetil nedir?

Persentil değeri, çocuğunuzun büyüme durumunu dengi olan diğer çocuklarla kıyaslamaya yarayan bir rakamdır. Bebeklerin ve çocukların boy, kilo ve baş çevresi gelişimini takip etmek için kullanılır. Örneğin çocuğunuzun boy persentili 35 olsun. Bu rakam, çocuğunuzla aynı yaştaki 100 çocuk içerisinde çocuğunuzun boyunun en kısadan en uzuna doğru 35.sırada olduğunu gösterir. Persentil hesaplama işlemi persentil tablosu ya da büyüme eğrisi kullanılarak gerçekleştirilir. Bu amaçla geliştirilmiş hesaplayıcı yazılımlar da mevcuttur.

Çocuğum kısa boylu mu?

Kısa boy, boy uzunluğunun aynı takvim yaşı ve cinsiyetteki bireylere göre 3 persentilin altında olması olarak tanımlanır. Bu çocuklar için daha detaylı bir değerlendirme yapılması genellikle gereklidir. Çocuğun büyüme hızının belirlenmesi, büyüme hızı yavaş olan çocukların bir uzman tarafından erken dönemde görülmesi uygun bir yaklaşım olur. 3 persentilin üzerindeki çocuklar için de boy persentilinde ilerleyici düşüşler, vücudunda şekil bozuklukları ya da altta yatan başka bir hastalık gibi ek endişeler varsa ileri değerlendirme gerekebilir. Boy kısalığının 2 yaş üzerinde en sık gözlenen nedenleri ailesel boy kısalığı ve yapısal büyüme gecikmesidir. Bu iki neden normal büyüme olarak değerlendirilir.

Kısa boylu olan çocuğun değerlendirilmesinde amaç bu duruma neden olabilecek hastalıkların ortaya çıkarılmasıdır. Bunlar arasında genetik hastalıklar(ör,Turner sendromu), barsak hastalıkları(ör, inflamatuvar barsak hastalığı), hormonal bazı bozlukluklar(ör, büyüme hormonu eksikliği) ya da altta yatan bir başka sistemik hastalık sayılabilir.

Büyüme hızı nedir?

Çocukların çoğu genetik olarak belirlenmiş bir büyüme eğrisini takip ederek büyürler. Büyüme hızı, en az 6 aylık arayla yapılmış ölçümler sonucunda elde edilen boydaki uzama mikarıdır. Boy kısalığı değerlendirmesinde çok önemlidir. Büyüme hızının düşük olması durumunda büyüme yetersizliğinden bahsedilir.

Büyüme yetersizliğinin olası olduğu durumlar:

  • Çocuğun bulunduğu büyüme eğrisinden 2 ana persentil eğrisi düşmesi (Büyüme cetvellerinin çoğunda 3-10-25-50-75-90-97 olmak üzere 7 ana persentil eğrisi bulunur. 75. persentilde iken 10. persentile düşülmesi durumunda 50. ve 25. olmak üzere iki ana persentil eğrisi düşülmüş olur). Sadece tek ölçümle değerlendirilen ve 25. persentilde bulunan bir çocuk, o andaki büyümenin değerlendirilmesi ile “normal” olarak değerlendirilir. Aynı çocuk, büyüme hızına göre izlenirken daha önceki ölçümü 90 persentil ise “büyüme yetersizliğinden” bahsedilir.
  • Ya da çocuğun aşağıdaki büyüme hızlarından daha yavaş büyümesi
    • 2-4 yaş arası senelik 5.5 cm’den daha az büyümesi
    • 4-6 yaş arası senelik 5 cm’den daha az büyümesi
    • 6 yaş – ergenlik
      • Erkeklerin senelik 4 cm’den daha az büyümesi
      • Kızların senelik 4.5 cm’den daha az büyümesi

Kemik yaşı nedir?

Kemik yaşı, sol elin ve el bileğinin röntgeninin bir uzman tarafından yorumlanması ile elde edilir. Boy uzunluğu hakkında daha doğru bir değerlendirme sağlar. Örneğin 8 yaşında ve 117 cm olan bir erkek çocuğun kemik yaşı 6.5 yaşı gösteriyor olsun. Bu çocuk takvim yaşına göre 3 persentilin altında iken kemik yaşına göre 35 persentildir ve bu durumda daha çok yapısal büyüme gecikmesi düşünülür.

Hedef boy nedir?

Hedef boy, çocuğun anne ve babasının boy uzunluklarını da hesaba katarak çocuğun genetik potansiyelini de değerlendiren bir ölçüdür. Bir formül vasıtasıyla anne ve babanın boy uzunlukları kullanılarak çocuğun erişkinlikteki beklenen boy uzunluğu hesaplanır. Büyüme cetvelinden çocuğun izlemlerinde takip ettiği boy persentilinin 18-20 yaşındaki karşılığı bulunur. Bu değer ve formülle hesaplanan beklenen boy uzunluğu karşılaştırılarak çocuğun genetik potansiyeline göre boy uzunluğu değerlendirilir. Eğer büyüme gecikmesi varsa değerlendirme kemik yaşı kullanılarak yapılır.

Çocuğum zayıf mı?

Kilo duraksaması, büyüme duraksaması olarak da adlandırılan gelişim yetersizliği, daha çok uygun kilo alımının olmamasına işaret eden bir terimdir. Allta yatan neden hemen her zaman uygun beslenmenin olmayışıdır. Çok çeşitli tıbbi ve psikososyal faktörler yetersiz beslenmeye neden olabilir. Yetersiz besin alımı, iştah azalması ya da çok miktarda yemeye engel olan durumlar, besinlerin barsaklardan yetersiz emilimi ya da besin ihtiyacının artması bu faktörlere örnek olarak verilebilir.

Gelişim yetesizliği, yaşa(erken doğum söz konusu ise düzeltilmiş yaş) ve cinsiyete göre vücut ağırlığının 3 persentilin altında olması ve kilo alım hızının yeterli olmaması olarak tanımlanabilir. Bununla beraber gelişim yetersizliği için başka tanımlar da mevcuttur:

  • Birden fazla ölçümde yaşa(erken doğum söz konusu ise düzeltilmiş yaş) göre vücut ağırlığı persentilinin 3’ün altında olması.
  • Boya göre vücut ağılığının 10 persentilin altında olması
  • Çocuğun bulunduğu vücut ağırlığı eğrisinden 2 ana persentil eğrisi düşmesi (Büyüme cetvellerinin çoğunda 3,10,25,50,75,90,97 olmak üzere 7 ana persentil eğrisi bulunur. 75. persentilde iken 10. persentile düşülmesi durumunda 50. ve 25. olmak üzere iki ana persentil eğrisi düşülmüş olur)
  • Yaşa göre beklenen günlük kilo alımının yetersiz olması. Normal değerler:
    • 0-3 ay arası: Günlük 26-31 gram
    • 3-6 ay arası: Günlük 17-18 gram
    • 6-9 ay arası: Günlük 12-13 gram
    • 9-12 ay arası: Günlük 9 gram
    • 1-3 yaş arası: Günlük 7-9 gram

Çocuklarda Tansiyon Olur Mu?

Erişkinlerde olduğu gibi çocukların da kan basıncı değerleri ölçülebilir. Çocuk için uygun ölçülerde bir ölçüm aleti kullanılmalıdır.

Çoçuklarda Tansiyon Kaç Olmalı?

Büyüme çağında olduklarından çocuklarda basitçe söylenebilecek normal bir kan basıncı değeri yoktur. Yaşına, cinsiyetine ve boy uzunluğuna göre normal değerler değişebilir. 3 yaşından itibaren tüm çocuklarda yılda en az bir kez kan basıncının ölçülmesi önerilmektedir.

Çocuklarda Hipertansiyon

Çocuklarda kan basıncı yüksekliği (hipertansiyon) aynı yaşta, aynı cinsiyette ve aynı boydaki çocuklar arasında kan basıncı değerinin 95 persentil üzerinde olması olarak tanımlanır.

6 yaşından daha küçük çocuklarda hipertansiyon genellikle başka bir hastalıktan(Kalp hastalıkları, böbrek hastalıkları, hormon bozuklukları, kalıtsal hastalıklar vs.) kaynaklanır. Daha büyük çocuklarda ise hipertansiyon, erişkinlerdeki nedenlerden (kilo fazlalığı, kötü beslenme, hareketsizlik vs.) de kaynaklanabilir.

Çocuklarda kan basıncı ölçümünün değerlendirilmesi

  1. Çocuklarda ölçülen kan basıncının cins, yaş ve boya göre hazırlanmış kan basıncı tablosuna (National High Blood Pressure Education Program Working Group on High Blood Pressure in Children and Adolescents 2004) bakılarak değerlendirilmesi önerilmektedir. Hesapla

  2. Sistolik ve/veya diyastolik kan basıncının <90 persentil bulunması normal,
    • ≥ 90- <95 persentil (ve her yaş için >120/80mmHg) olması prehipertansiyon
    • >95-<99 persentil + 5mmHg olması evre 1 hipertansiyon,
    • >99 persentil + 5mmHg olması evre 2 hipertansiyon olarak değerlendirilir.